search
arrow-left Previous
Next arrow-right
Q: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानां (61-68) विकल्पात्मकोत्तरेभ्य: उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत- भारवि: पितु: सपरिश्रमं पठति स्म। परन्तु पिता तस्य वैदुष्यम् एकवारम् अपि नैव प्रशंसितवान्। अनेन खिन्न: भारवि: पितरं हन्तुं निलीन:। रात्रौ तस्य मात्रा पृष्ठ: पिता कथितवान्- ‘‘भारवि: विश्व-विख्यात: एक अजर: अमर: महाकवि; भवतु। इदं विचार्य एव अहं तं प्रत्यक्षं नैव प्रशंसामि। प्रशंसा प्रगतौ पूर्ण-विरार्म योजयति। इदं श्रुत्वा भारवि: स्वाचरणे पश्चातापं कुर्वन् प्रकटोभूय पितृ-पादयो खड्गं निधाय स्वविचारितं सर्व सत्यं सत्यम् अकथयत्: तदपराधे च आत्मानं हन्तुं निर्णयं श्रावितवानं पित्रा तु ‘आत्महत्या महान् अपराध:’ इति सन्दिश्य प्रायश्चित्त-रूपं पत्न्या सह श्वशुरालये कानिचित् वर्षाणि प्रवासं कर्तुं स: निद्र्दिष्ट:। भारवि: तथाएव कृतवान्। कानिचित् दिनानि स: श्वशुरालय। सपत्नीक: सानन्दं: स्थितवान्। किन्तु पश्चात् श्वशुरेण आज्ञप्त: भारवित तस्य गा: चारयितुं प्रवृत्त:। एकत: गाव: स्वेच्छया विचरन्त्य: चरन्ति स्म, तर्हि अन्यत: उपविश्य भारवि: किरातार्जुनीयं नाम महाकाव्यं रचयितुं प्रावर्तत। गवां स्वक्षेत्रे प्रविश्य चरणेन कुपित: तत्क्षेपति: भारवे: श्वशुरं भारवे: चेष्टितं यदा अश्रावयत् तदा श्वशुर: भारविं स्वकार्यं सावधानता-पूर्वंक सम्पादयितुं परुष-वाचा कथितवान् अपि। किन्तु अनेन रुष्ट: न भूत्वा भारवि: महाकाव्य-विरचनं नैव त्यक्तवान्। भारवि: किरातार्जुनीयस्य कानिचित् सुभाषितानि रात्रौ स्वपत्नीम् अपि श्रवयति स्म। आसात् सा संस्कृतज्ञ विदुषी। स्मरणशक्ति तस्या: तीव्रा आसीत्। एकदा सा गृहदार्सी- ‘‘सहसा विदधीत न क्रियाम्, अविवेक: परमापदां पदम्। वृणुते हि विमृश्य कारिणुं, गुण-लुब्धा स्वयमेव सम्पदा।।’’ इसं श्लोकं श्रावितवती। सा अपि तत: प्रभाविता इमम् एव श्लोकम् अन्यत्र यत्र सा कार्य करोति स्म-तत्रत्यां गृह-स्वामिनीम् अश्रावयत्। सा तृ स्व-शयन-कक्षे स्थूल-स्थूलाक्षरेषु इमं लेखयित्वा उपयुक्त-स्थाने-सुरक्षितवती। द्वितीयास्मिन् एव दिने व्यापाराय दश-पञ्चदश-वर्षेभ्य: विदेशे कृत- प्रवास: तस्या: पति: रात्रौ प्रतिनिवृत्त:। स: पत्न्या: कक्षे तरुणं हृष्टं पुष्टं युवकं शयानं। दृष्ट्वा पत्नीं च दुराचारिणा मत्वा यावत् एव तं हन्तुं प्रवृत्त: तावत् एवं तस्य दृष्टौ उपर्युक्त: श्लोक: आपतित:। विरम्य स: किञ्चित् विचारयितुं प्रवृत्त;, तावत् एव तस्य पत्नी तं यथार्थतां प्रबोधितवती यत् अयम् आवयो: आत्मज: एव। ‘‘पापात् अहं सुरक्षित: अस्मि अनेन श्लोकेन’’ इति उक्तवा स: तस्य लेखकं भारचितं तदीयम् आवासन् उपगत्य बहु-बहु-धन-मानादि-समर्पणेन अभ्यनन्त्। श्वशुर: अपि अनेन अत्मानं गौरवन्तिवम् अमन्यत। पुन: प्रायश्चितावधौ समाप्ते गृहं प्रत्यावृत्तं भारविं पिता अति प्रवहदानन्दाश्रुपुर: पुन: पुन: समाश्लिष्य भूरि-भूरि मुक्तकण्ठम् अभिनन्दितवान् इति।‘लिखितम्’ इत्यस्य पदस्य समानार्थकं पदं गद्यांशे किम् अस्ति?
  • A. धावितुम्
  • B. स्थातुम्
  • C. रचियतुम्
  • D. कर्तुम्
Correct Answer: Option C - ‘लिखितम्’ इत्यस्य पदस्य समानार्थकं पदं गद्यांशे ‘‘रचयितुम् अस्ति। अर्थात् ‘‘लिखितम्’’ इस पद का समानार्थक पद गद्य में ‘रचयितुम्’’ है। धावितुम् - धा + तुमुन् स्थातुम् - स्था + तुमुन् कर्तुम् - कृ + तुमुन्
C. ‘लिखितम्’ इत्यस्य पदस्य समानार्थकं पदं गद्यांशे ‘‘रचयितुम् अस्ति। अर्थात् ‘‘लिखितम्’’ इस पद का समानार्थक पद गद्य में ‘रचयितुम्’’ है। धावितुम् - धा + तुमुन् स्थातुम् - स्था + तुमुन् कर्तुम् - कृ + तुमुन्

Explanations:

‘लिखितम्’ इत्यस्य पदस्य समानार्थकं पदं गद्यांशे ‘‘रचयितुम् अस्ति। अर्थात् ‘‘लिखितम्’’ इस पद का समानार्थक पद गद्य में ‘रचयितुम्’’ है। धावितुम् - धा + तुमुन् स्थातुम् - स्था + तुमुन् कर्तुम् - कृ + तुमुन्